Orta Doğu’daki savaş tarımı vurdu: Gübre krizi büyüyor

Orta Doğu’daki savaşın enerji ve lojistik hatlarını sekteye uğratması küresel gübre piyasasını sarstı. Hürmüz Boğazı’ndaki risk ve üretim kesintileri nedeniyle üre fiyatları hızla yükseldi. Uzmanlara gör

ABD-İsrail ile İran arasında artan gerilim sadece askeri dengeleri değil, küresel tarım ekonomisini de sarsmaya başladı. Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik riski ve bazı üretim tesislerinin faaliyetlerini durdurması dünya gübre piyasasında ciddi fiyat artışlarına yol açtı. Analistler, sevkiyatların aksaması halinde gübre maliyetlerinin daha da yükselebileceğini ve bunun gıda fiyatlarına doğrudan yansıyabileceğini belirtiyor.

Enerji devi üretimi durdurdu, piyasada arz sıkıntısı büyüdü

Bölgedeki gerilimin ardından Katar merkezli enerji şirketi QatarEnergy, üre, metanol, polimer ve alüminyum gibi önemli ürünlerin üretimini geçici olarak durdurdu. Bu karar küresel piyasada arzın daralmasına neden oldu.

Gelişmelerin ardından gübre piyasasının en önemli göstergelerinden biri olan üre fiyatı ton başına 575 ila 635 dolar seviyesine kadar yükseldi. Piyasadaki dalgalanmanın önümüzdeki dönemde daha da büyüyebileceği ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı’ndaki risk sevkiyatları tehdit ediyor

Dünya enerji ve ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek olası bir kapanma, sentetik gübre üretiminde kullanılan amonyak ve azot taşımacılığını doğrudan etkileyebilir.

Körfez ülkeleri küresel gübre üretiminin önemli bir bölümünü karşılıyor. Bu nedenle uzun süreli bir nakliye aksaması hem üretimi sekteye uğratabilir hem de uluslararası piyasada maliyetleri hızla artırabilir.

İran küresel gübre piyasasında kilit ülkelerden biri

Azot gübresi üretiminde önemli aktörlerden biri olan İran da küresel arz açısından kritik bir konumda bulunuyor. Rusya, Mısır ve Suudi Arabistan’ın ardından İran, dünyada en yaygın kullanılan azot gübresi türü olan ürenin dördüncü büyük ihracatçısı olarak öne çıkıyor.

Bu nedenle bölgedeki savaşın uzaması durumunda küresel gübre ticaretinde ciddi bir daralma yaşanabileceği değerlendiriliyor.

ABD’de gübre fiyatları kısa sürede sıçradı

Savaşın etkisi yalnızca Orta Doğu ile sınırlı kalmadı. ABD’de de gübre fiyatlarında hızlı bir yükseliş görüldü. Ülke büyük bir üretim kapasitesine sahip olsa da gübre ihtiyacının önemli kısmını ithalatla karşılıyor.

Analistlere göre New Orleans’taki ithalat merkezinde ton başına 516 dolar seviyesinde olan gübre fiyatı kısa sürede 683 dolara kadar çıktı. Uzmanlar, kriz bahar ekim dönemine kadar sürerse fiyatların daha da artabileceğini söylüyor.

Küresel piyasada savaş öncesine göre 80 dolarlık artış

Orta Doğu’daki gerilimden en çok etkilenen ülkelerden biri de Hindistan oldu. Ülke, üre ve fosfatlı gübre ihtiyacının yüzde 40’tan fazlasını Orta Doğu’dan karşılıyor.

Uzmanlar küresel gübre piyasasının aslında savaş başlamadan önce de kırılgan bir durumda olduğunu hatırlatıyor. Çin’in ihracat kısıtlamaları ve Avrupa’da Rus gazına bağlı üretim kesintileri piyasayı zaten sıkıştırmıştı. Son gelişmelerle birlikte üre fiyatlarının savaş öncesine göre ton başına yaklaşık 80 dolar arttığı belirtiliyor.

Gübre krizi gıda üretimini de etkileyebilir

Dünya genelinde her yıl 180 milyon tondan fazla azotlu gübre üretiliyor. Bu üretimin maliyetinin yüzde 70-80’i doğalgaza bağlı. Bu nedenle enerji fiyatlarındaki yükseliş gübre maliyetlerine doğrudan yansıyor.

Uzmanlara göre azot gübreleri olmadan buğday, mısır ve pirinç gibi temel tarım ürünlerinin verimi ciddi şekilde düşebilir. Uzun süreli üretim aksaklıkları ise küresel gıda üretiminde ciddi bir gerilemeye yol açabilir.

Ekmek ve yem maliyetleri artabilir

Uzmanlar dünya gıda üretiminin yaklaşık yarısının sentetik azotlu gübre kullanımına bağlı olduğunu vurguluyor. Bu nedenle gübre arzındaki daralma yalnızca tarımı değil, gıda fiyatlarını da doğrudan etkileyebilir.